In een tijd waarin geopolitieke spanningen toenemen en logistieke ketens onder druk staan, groeit het belang van het spoorgoederenvervoer zichtbaar. Tijdens het Spoorcongres 2026 werd in gesprekken met vertegenwoordigers uit defensie, havens en logistiek duidelijk dat het spoor niet alleen een rol speelt in commerciële goederenstromen, maar ook essentieel is voor de inzetbaarheid van landen en bondgenoten.

Luitenant-generaal Jan-Willem Maas, commandant van het Defensie Ondersteuningscommando (DOSCO), verwoordde het treffend:

“Het leger ziet het spoor als een tweede leger, vanwege de cruciale rol in het verplaatsen van materieel en het ondersteunen van operaties.” – Aldus Maas

Die constatering raakt aan een bredere ontwikkeling. Binnen Europa neemt de aandacht voor militaire mobiliteit toe, mede door de veranderende veiligheidssituatie. Het snel en betrouwbaar kunnen verplaatsen van troepen en materieel is daarbij cruciaal. Het spoor speelt hierin een sleutelrol, juist vanwege de capaciteit, schaal en efficiëntie over lange afstanden.

Ook vanuit beleid wordt die beweging zichtbaar. De Nederlandse overheid werkt aan maatregelen om militaire transporten meer prioriteit te geven op het spoor, met als doel om in urgente situaties altijd voldoende capaciteit beschikbaar te hebben. Dit sluit aan bij bredere Europese ontwikkelingen, waarin infrastructuur steeds vaker wordt benaderd vanuit een zogenoemde ‘dual-use’-gedachte: systemen die zowel civiel als militair inzetbaar zijn.

De rol van havens is daarin cruciaal. Cas König, CEO van North Sea Port, benadrukte tijdens het Spoorcongres het belang van een goed functionerende verbinding tussen haven en achterland:

”Het vermogen om materieel en troepen snel te verplaatsen hangt in grote mate af van de beschikbaarheid en betrouwbaarheid van het spoornetwerk. Zeker in een context waarin geopolitieke spanningen toenemen.”

“Die infrastructuur is hier ook echt op ingericht. In Vlissingen hebben we opstelsporen direct aan de kade, waardoor materieel rechtstreeks van schip op trein kan worden gezet, zonder eerst op de grond te komen. Dat versnelt het proces aanzienlijk. Tegelijkertijd hebben we faciliteiten die continu beschikbaar zijn voor Defensie. Dat laat zien hoe intensief de samenwerking is en hoe we logistiek hebben ingericht om snel te kunnen schakelen.”

Binnen de internationale afspraken rond Host Nation Support spelen havens een belangrijke rol in het faciliteren van militaire logistiek. Dat betekent dat goederenstromen – civiel én militair – snel moeten kunnen doorstromen richting het achterland. Het spoor vormt daarin een onmisbare schakel. Zonder voldoende capaciteit en betrouwbaarheid op het spoor komt die rol direct onder druk te staan.

Tegelijkertijd staat het spoorsysteem zelf onder druk. Grootschalige werkzaamheden, capaciteitsbeperkingen en toenemende vraag maken het steeds complexer om alle stromen efficiënt af te handelen. Dat vraagt om betere afstemming tussen landen, infrastructuurbeheerders en marktpartijen.

Juist daarom wordt samenwerking steeds belangrijker. Niet alleen binnen de sector, maar ook tussen publieke en private partijen. Zoals Maas het tijdens het congres benadrukte:

“Samenwerking tussen civiele en militaire partijen is essentieel om in crisissituaties snel en betrouwbaar te kunnen opereren.”

De uitdaging ligt daarbij niet alleen in investeringen, maar ook in keuzes. Waar wordt capaciteit ingezet? Hoe worden prioriteiten bepaald? En hoe zorg je dat het systeem ook onder druk blijft functioneren? Luitenant-generaal Jan-Willem Maas ging in op wat weerbaarheid in de praktijk betekent voor organisaties en logistieke ketens. Daarbij draait het volgens hem niet alleen om capaciteit, maar vooral om het vermogen om onder verstoringen te blijven functioneren. Zoals hij het verwoordde:

“De vraag die je jezelf moet stellen is: kan je organisatie blijven functioneren als er iets uitvalt — 72 uur of langer? Als dat niet zo is, moet je je systeem anders gaan inrichten.”